Uwaga!

Aby materiał wyświetlał się prawidłowo pozioma rozdzielczość ekranu musi wynosić co najmniej 768 pikseli.

Spróbuj ustawić swoje urządzenie w orientacji poziomej lub powiększ okno przeglądarki.

Dzieciństwo w Bangladeszu

Co wiesz o Bangladeszu?

Pomiędzy Indiami i Birmą – nad Zatoką Bengalską, która jest częścią Oceanu Indyjskiego – leży Bangladesz. Największa rzeka wpadająca do zatoki to Ganges, przepływający przez Indie i Bangladesz. Jego długość wynosi aż 2700 km, a źródła znajdują się w Himalajach.

Fragment mapy świata pokazujący Bangladesz wraz z sąsiadującymi państwami

Dzięki dobremu nawodnieniu i bardzo żyznej glebie warunki uprawy owoców, warzyw i zbóż w tym rejonie są bardzo dobre. Uprawiany jest tutaj przepyszny ryż – jeden z podstawowych składników kuchni azjatyckiej – a ponadto uwielbiane przez dzieci banany i aromatyczna herbata.

W Bangladeszu ryż oraz ryby stanowią główne składniki wielu potraw. Mówi się nawet, że ryba i ryż to jest to, co czyni człowieka Banglijczykiem i Banglijką – w języku bengalskim mówi się:

„Machh-e-Bhat-e-Bangali”

Wśród specjałów kuchni banglijskiej znajdziemy znaną już w Polsce pitę, choć robiona jest w Bangladeszu z mąki ryżowej i kokosowej. Słynne są też słodkie desery o ciekawie brzmiących nazwach: Rasamalai, Kalojam czy Chom Chom (czyli deser z liczi – owocu wyglądającego jak śmieszne włochate kulki).

Świat roślin nie ustępuje miejsca fantastycznym zwierzętom żyjącym w Bangladeszu. Znajduje się tam aż osiem parków narodowych i siedem sanktuariów chroniących dziką przyrodę. Najpopularniejszym, wręcz symbolicznym zwierzęciem w Bangladeszu jest tygrys. Jego wizerunek odnajdziemy w wielu elementach kultury tego kraju.

Biały tygrys bengalski – występuje w Bangladeszu, północnej i centralnej części Indii oraz Nepalu

Nowoczesny budynek parlamentu w Bangladeszu

Podobnie jak świat przyrody, również miasta w Bangladeszu są fascynujące i różnorodne: niezwykle zróżnicowane kulturowo, ale też pełne skrajności. W miastach takich jak Ćottogram czy Dakka – stolica Bangladeszu – są piękne zabytki, nowoczesne budowle i biura. Znajdują się tam uniwersytety oraz ośrodki kultury i sztuki. Jednym z nich jest Akademia Shilpakala – na jej stronie na Facebooku można dowiedzieć się więcej na temat aktualnych wydarzeń kulturalnych.

Dakka to nie tylko stolica państwa, ale też banglijskie centrum rozwoju wielkiego przemysłu filmowego, jeden z najważniejszych ośrodków dla branży filmowej w Południowej Azji. Dhallywood – tak nieoficjalnie nazywa się miejsce, gdzie znajduje się centrum produkcji filmowej. To połączenie słów Dakka (ang. Dhaka) i Hollywood, czyli słynnej dzielnicy miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i znajdującego się tam ośrodka amerykańskiej kinematografii.

Najpopularniejszym sportem narodowym w Bangladeszu jest krykiet, a gra narodowa to kabaddi, nazywana też ha-du-du – zespołowa gra indyjska, znana od około czterech tysięcy lat. Polega ona na tym, że zawodnik drużyny atakującej sahi próbuje przedostać się wewnątrz kręgu utworzonego przez drużynę przeciwną, krzycząc cały czas słowo „kabaddi”, co w języku hindi oznacza "utrzymać oddech". Jeżeli mu się to uda, musi w ciągu 20 sekund, w czasie jednego oddechu, dotknąć przynajmniej jednego zawodnika drużyny broniącej, a następnie powrócić do swojej drużyny.

Fragment miasta Dakka – stolicy Bangladeszu

Jednak w Dakce są również miejsca, w których żyją ubodzy ludzie, mieszkając na nieformalnych, prowizorycznych osiedlach, gdzie warunki są bardzo trudne. Bangladesz ma bardzo dużą gęstość zaludnienia, co oznacza, że mieszka tam naprawdę wielu ludzi. To kraj dwa razy mniejszy niż Polska, a żyje tam aż 150 milionów mieszkańców. Większość z nich mieszka właśnie w miastach, gdzie łatwiej zdobyć pracę i posłać dzieci do szkoły.

Ponadto w dużych banglijskich miastach rozwinął się przemysł odzieżowy. Znajduje się tam wiele fabryk, w których szyje się ubrania dla całego świata – również dla największych korporacji odzieżowych, których ubrania możesz znaleźć potem w popularnych sieciowych sklepach, także w Polsce.

Palety materiałów na jednym z lokalnych targowisk w Bangladeszu

Wybór materiałów w sklepie z tkaninami

Obejrzyj fragment filmu „Efekt Domina”, a następnie rozwiąż ćwiczenia.

Poznajmy Bangladesz

  • Zaznacz, które zdanie jest prawdziwe, a które fałszywe.

  • W Bangladeszu większość ludzi mieszka na terenach wiejskich.

  • Wielu mieszkańców i mieszkanek Bangladeszu uważa, że ryba i ryż to jest to, co czyni człowieka Banglijczykiem lub Banglijką.

  • Chom Chom to tradycyjny deser z bananów.

  • Stolicą Bangladeszu jest Ćottogram.

  • Tygrys bengalski to zwierzęcy symbol Bangladeszu.

  • Potoczna nazwa centrum kinematografii w Bangladeszu to Bollywood.

Skąd pochodzą moje ubrania? Bangladesz jako miejsce produkcji odzieży dla całego świata

Czy wiesz, że to między innymi w dużych miastach Bangladeszu produkuje się ogromne ilości ubrań dla korporacji odzieżowych? Najwięcej zamówień pochodzi z krajów Unii Europejskiej, w tym Polski, oraz ze Stanów Zjednoczonych czy Kanady.

Zanim jakiekolwiek ubranie trafi do konsumenta / konsumentki – czyli osoby kupującej – losy tych rzeczy są bardzo skomplikowane. Duże firmy odzieżowe zatrudniają wielu projektantów mody, handlowców, kierowników, a także oczywiście pracowników i pracownice szwalni. W Bangladeszu produkcja ubrań to jedna z najsilniej rozwiniętych gałęzi przemysłu, zapewniająca pracę wielu ludziom.

Niestety duża część wielkich korporacji wymusza na producentach jak najniższe koszty produkcji, chociaż sprzedaje potem towary za nieporównywalnie większą cenę. Z tego powodu płaca pracownic i pracowników zakładów i szwalni jest bardzo niska. Ponadto fabryki te często nie przestrzegają należycie podstawowych praw swoich pracowników i pracownic – nie zapewniają im nie tylko minimalnych pensji, lecz także godnych warunków pracy ani bezpieczeństwa w zakładach.

Przykładowa metka wskazująca Bangladesz jako miejsce produkcji

Znak oznaczający, że dany produkt może być wykorzystany zgodnie z zasadą 3R: „Reduce – Reuse – Recycle”

W fabrykach odzieżowych w Bangladeszu, ze względu na nieprzestrzeganie standardów budowlanych i przepisów bezpieczeństwa, bardzo często dochodzi do wypadków, pożarów i katastrof budowlanych. Powodem tych tragedii jest zwykle brak zabezpieczeń przeciwpożarowych, zakratowane okna, pozamykane drzwi oraz wady konstrukcyjne.

Czy uczniowie i uczennice szkół podstawowych z innych krajów, w tym Polski, mogą coś zrobić, aby mieć wpływ na sytuację ludzi pracujących w takich warunkach?

Najważniejsza jest zawsze wiedza na temat tego, jak produkuje się rzeczy, które chcemy kupić, i kto wykonuje je dla nas. Każdy z nas jest konsumentem, czyli osobą kupującą określoną rzecz lub usługę. Coraz więcej produktów, które kupujemy, posiada znaki informujące nas o tym, skąd pochodzi produkt, czy jest on ekologiczny, czy był testowany na zwierzętach i czy nie zawiera sztucznych, szkodliwych substancji. Jeden z najpopularniejszych znaków, które możemy zauważyć na produktach (głównie na opakowaniach), dotyczy zasady 3R: „Reduce – Reuse – Recycle”. Po angielsku reduce znaczy „redukuj”, reuse – „używaj ponownie”, a recycle oznacza, że daną rzecz można poddać procesowi recyclingu, czyli oddać do odzysku, gdzie dany materiał po przetworzeniu można wykorzystać ponownie. W Polsce możecie też spotkać się ze spolszczoną wersją zasady 3R, czyli zasadą 3U: Unikaj kupowania zbędnych rzeczy – Użyj powtórnie – Utylizuj.

Jako konsumenci mamy prawo wiedzieć, skąd pochodzi dany produkt. Czy otrzymał certyfikaty potwierdzające jakość i miejsce produkcji? Czy wiemy, z czego, z jakich składników lub materiałów się składa? W jakich warunkach został wyprodukowany? Jak używanie tego produktu wpłynie na kupującą osobę, jej otoczenie społeczne i środowisko? Każdy, nawet najmniejszy zakup i każda decyzja mają wpływ pozytywny (poprawienie warunków pracy ludzi, ochrona środowiska) albo negatywny (łamanie praw człowieka, niszczenie przyrody, brak reakcji na nieetyczne działania wielkich korporacji). Ważne jest, aby kupować odpowiedzialnie oraz dzielić się wiedzą na ten temat z innymi.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej o tym, skąd pochodzi większość szytych na dużą skalę ubrań, i jaką drogę muszą przebyć, zanim trafią do Ciebie – a także o tym, jak świadomie kupować nie tylko ubrania, co oznacza sprawiedliwy handel i gdzie znaleźć firmy, które przestrzegają tych zasad – zajrzyj na stronę Fundacji Kupuj Odpowiedzialnie lub jej stronę na Facebooku.

Obejrzyj fragmenty filmu.

Bangladesz – wielka fabryka odzieży

Możesz dowiedzieć się tego w bardzo prosty sposób: sprawdź metki swoich ubrań, a następnie posegreguj rzeczy i policz, ile masz w szafie ubrań uszytych w poszczególnych krajach. Gdy to zrobisz, wpisz do metek narysowanych poniżej nazwy krajów i liczbę wyprodukowanych w każdym z nich sztuk odzieży, które posiadasz.

Dzieciństwo w Bangladeszu – szkoła i praca

W większości fabryk odzieżowych w Bangladeszu, często nielegalnie, pracują dzieci. Rodziny, które nie są w stanie utrzymać się i zapewnić odpowiednich warunków swoim bliskim, decydują się na wysłanie dzieci do pracy. Spośród pracujących dziewczynek i chłopców ponad połowa ma zaledwie od 5 do 14 lat.

Dzieci, które pracują i równocześnie się uczą, są bardzo wytrwałe, odważne i odpowiedzialne. Ich charakter kształtują nie tylko rówieśnicy i rodzina, lecz także otoczenie w pracy.

W Bangladeszu praca zarówno dzieci, jak i dorosłych w wielu zakładach nie jest adekwatna do włożonego w nią wysiłku. Wiele dzieci za swoją pracę dostaje około 25 zł miesięcznie. Co prawda, suma ta ma inną wartość w Bangladeszu, bo życie jest tam tańsze niż w Polsce. Na przykład w Polsce za obiad dla jednej osoby w przeciętnej restauracji zapłacimy około 22 zł, a w Bangladeszu około 8 zł. Miesięczne opłaty za mieszkanie to około 700 zł w Polsce, a w Bangladeszu około 200 zł.

Pracująca dziewczynka to Santa Akter. Zakład krawiecki, w którym pracuje, zatrudnia wyłącznie dzieci.

Większość pracujących dzieci pracuje nawet przez 7 dni w tygodniu. Nie mają czasu na odpoczynek ani zabawę, a niekiedy nawet na naukę w szkole.

Istnieją jednak takie organizacje jak Educo, dzięki którym dzieci mogą pracować i jednocześnie się uczyć. Dzięki temu mają szansę pomóc rodzinie i polepszyć swoją przyszłość.

Chłopcy na zdjęciu – bliźniacy Miraj i Siraj – mają 11 lat, uczą się w trzeciej klasie szkoły podstawowej. Pracują także w fabryce rękawiczek w Hazaribag

Uczniowie ze szkoły dla pracujących dzieci prowadzonej przez fundację Educo

Edukacja daje możliwość lepszego życia, uzyskania godziwej pracy i świadomego kierowania własnym życiem. Nie tylko w Bangladeszu uczenie się jest istotne. W każdym państwie im więcej dobrze wykształconych obywateli i obywatelek, tym większa szansa na lepsze warunki życia dla wszystkich.

Projekty Educo dla pracujących dzieci są prowadzone od 2003 roku na terenie pięciu dzielnic w Dakce. Dzieci otrzymują pakiety szkolne oraz podręczniki od banglijskiego rządu. W szkołach prowadzi się zajęcia odpowiadające programowi nauczania dla klas I–V szkoły podstawowej. Najważniejszymi przedmiotami są: język bengalski, język angielski, matematyka, nauki przyrodnicze oraz zajęcia techniczne. Po ukończeniu piątej klasy dzieci są zachęcane do kontynuowania nauki.

Dyrektor Educo w Bangladeszu Nizam Uddin wierzy, że tylko edukacja daje szansę na trwałą i dobrą zmianę.

Obejrzyj fragment filmu o dzieciach pracujących i uczących się w Bangladeszu.

  • Zastanów się, jakie cechy charakteru pomagają dzieciom łączyć naukę i pracę?
  • Czy Ty oprócz nauki i zabawy masz inne obowiązki?
  • Czy pomagasz rodzicom, dziadkom?

Pracujące i uczące się dzieci

Zaplanuj dwa dni chłopca albo dziewczynki z Bangladeszu, wiedząc, że równolegle pracuje i się uczy, a szkoła jest dwuzmianowa.

Plan dnia
Czas Poniedziałek Wtorek
07:00 - 08:00
08:00 - 09:00
09:00 - 10:00
10:00 - 11:00
11:00 - 12:00
12:00 - 13:00
13:00 - 14:00
14:00 - 15:00
15:00 - 16:00
16:00 - 17:00
17:00 - 18:00
18:00 - 19:00

Równe szanse dla dziewczynek i chłopców

W szkołach Educo ważne jest, aby dziewczynki i chłopcy byli równo traktowani. W Bangladeszu nie jest to prostą sprawą, głównie ze względu na uwarunkowania kulturowe. Jednak fundacja pilnuje, aby prawa uczniów i uczennic były przestrzegane, ponieważ gwarantują im to prawa dziecka ustanowione na mocy Konwencji o prawach dziecka (ang. Convention on the Rights of the Child).

W szkołach Educo dziewczynki i chłopcy uczą się tych samych przedmiotów i umiejętności. Dzięki temu ich szanse w przyszłości będą wyrównane. Dziewczynki otrzymują wsparcie, aby nie rezygnowały z nauki zbyt wcześnie.

W szkołach Educo dla pracujących dzieci uczy się ponad 1 tysiąc dziewczynek i chłopców. Każdy otrzymuje zielony mundurek.

Obejrzyj fragment filmu.

  • Zastanów się, na czym polega równość w traktowaniu chłopców i dziewczynek.
  • Czy według Ciebie w Polsce to prawo jest przestrzegane?

Prawa dziewczynek i chłopców do nauki

Zapoznaj się z fragmentem Konwencji o prawach dziecka. Poniżej zaznacz prawa, które są ważne szczególnie dla dzieci uczących się i jednocześnie pracujących.

Rodzina i bliscy – wsparcie jest najważniejsze

Dzieci pracujące w Bangladeszu chętnie pomagają rodzicom. Wiedzą, że ich wsparcie jest bardzo ważne i bez ich pomocy rodzinom byłoby trudno przetrwać. Większość z nich cechuje odwaga i odpowiedzialność, a także umiejętność samodzielnego podejmowania decyzji w trudnych sytuacjach, bo tego wymaga praca w dorosłych świecie.

Wiele pracujących dzieci oddaje wszystkie zarobione pieniądze swoim rodzicom i opiekunom. Jednak nie narzekają na swój los, chcą pomagać i cieszą się, że mogą pomóc tym, których najbardziej kochają. Wiele rodzin pomimo trudności znajduje oparcie w bliskich – razem mają więcej siły, aby stawić czoła przeciwnościom losu i cieszyć się codziennością.

Dwunastoletnia Sabina pracuje w fabryce butów. Zarobione pieniądze oddaje rodzicom.

Obejrzyj fragmenty filmu i zastanów się:

  • Dlaczego dzieci pomagają rodzicom?
  • W jaki sposób według Ciebie można pomagać rodzicom i bliskim, niezależnie od tego, w jakim kraju się mieszka?
  • Czy tylko pomoc finansowa i fizyczna jest ważna?
  • Co to znaczy: mieć wsparcie bliskiej osoby? Czy lepiej wszystko robić samodzielnie, czy warto czasem prosić o pomoc?
  • W jaki sposób można pomóc uczniom i uczennicom z Bangladeszu?
  • O czym powinni pamiętać Twoi koledzy i koleżanki, a także dorośli konsumenci, podejmując decyzje o zakupie nowych ubrań?

Życie rodziny

Spośród podanych czynności wybierz te, które według Ciebie będą miały największy wpływ na poprawę jakości życia pracowników i pracownic zakładów odzieżowych w takich miejscach jak te, które przedstawiono w reportażu „Efekt Domina” lub na stronach fundacji Educo czy Kupuj Odpowiedzialnie.

Dopisz swoje pomysły: